Profilaktyka raka piersi

Ogólne informacje o raku piersi

Rak piersi to choroba, w której w tkankach piersi tworzą się złośliwe komórki (nowotworowe).

Pierś składa się z płatów i przewodów wyprowadzających. Każda pierś składa się z 15 do 20 części zwanych płatami, które z kolei składają się z wielu mniejszych części zwanych zrazikami. Zraziki zakończone są dziesiątkami maleńkich cebulek, które mogą wytwarzać mleko. Płaty, zraziki i cebulki połączone są cienkimi rurkami zwanymi przewodami wyprowadzającymi.

Każda pierś ma również naczynia krwionośne i limfatyczne. Naczynia limfatyczne transportują niemal bezbarwny, wodnisty płyn zwany limfą. Naczynia limfatyczne transportują limfę między węzłami chłonnymi. Węzły chłonne to małe struktury w kształcie fasoli, które filtrują limfę i magazynują białe krwinki, pomagające zwalczać infekcje i choroby. Grupy węzłów chłonnych znajdują się w pobliżu piersi, w dole pachowym, nad obojczykiem oraz na klatce piersiowej.

Rak piersi jest drugim najczęściej występującym rodzajem raka u Amerykanek.

Kobiety w Stanach Zjednoczonych chorują na raka piersi częściej niż na jakikolwiek inny rodzaj nowotworu, z wyjątkiem raka skóry. Rak piersi jest drugą, po raku płuc, przyczyną zgonów z powodu raka u Amerykanek. Jednak liczba zgonów z powodu raka piersi nieznacznie spadła każdego roku w latach 2007-2016. Rak piersi występuje również u mężczyzn, ale liczba nowych przypadków jest niewielka.

Profilaktyka raka piersi

Unikanie czynników ryzyka i zwiększanie czynników ochronnych może pomóc w zapobieganiu nowotworom.

Unikanie czynników ryzyka raka może pomóc w zapobieganiu niektórym nowotworom. Do czynników ryzyka należą palenie tytoniu, nadwaga i brak wystarczającej ilości ruchu. Zwiększenie czynników ochronnych, takich jak rzucenie palenia i ćwiczenia fizyczne, również może pomóc w zapobieganiu niektórym nowotworom. Porozmawiaj z lekarzem lub innym pracownikiem służby zdrowia o tym, jak możesz zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka.

Czynniki ryzyka zachorowania na raka piersi to:

1. Starszy wiek

Starszy wiek jest głównym czynnikiem ryzyka większości nowotworów. Ryzyko zachorowania na raka rośnie z wiekiem.

2. Występowanie raka piersi lub łagodnej (nienowotworowej) choroby piersi w wywiadzie

U kobiet, u których występuje którykolwiek z poniższych objawów, ryzyko zachorowania na raka piersi jest zwiększone:

• Występowanie w przeszłości inwazyjnego raka piersi, raka przewodowego in situ (DCIS) lub raka zrazikowego in situ (LCIS).
• Występowanie w przeszłości łagodnej (nienowotworowej) choroby piersi.

3. Dziedziczne ryzyko raka piersi

U kobiet, u których w rodzinie wystąpił rak piersi u krewnej pierwszego stopnia (matki, siostry lub córki), ryzyko zachorowania na raka piersi jest większe.

Kobiety, które odziedziczyły zmiany w genach i lub niektórych innych genach, mają wyższe ryzyko raka piersi. Ryzyko raka piersi spowodowanego odziedziczonymi zmianami genetycznymi zależy od rodzaju mutacji genu, historii nowotworów w rodzinie i innych czynników.

4. Gęste piersi

Gęstość tkanki piersi na mammografii jest czynnikiem ryzyka raka piersi. Poziom ryzyka zależy od gęstości tkanki piersi. Kobiety z bardzo gęstą tkanką piersi mają wyższe ryzyko raka piersi niż kobiety z niską gęstością piersi.

Zwiększona gęstość piersi jest często cechą dziedziczną, ale może wystąpić również u kobiet, które nie rodziły dzieci, zaszły w pierwszą ciążę późno, przyjmują hormony po menopauzie lub piją alkohol.

5. Narażenie tkanki piersi na działanie estrogenu wytwarzanego w organizmie

Estrogen to hormon wytwarzany przez organizm. Pomaga organizmowi rozwijać i utrzymywać żeńskie cechy płciowe. Długotrwała ekspozycja na estrogen może zwiększać ryzyko raka piersi. Poziom estrogenu jest najwyższy w okresie menstruacji.

Narażenie kobiety na działanie estrogenu zwiększa się w następujący sposób:

• Wczesna menstruacja: Jeśli miesiączka zaczyna się w wieku 11 lat lub wcześniej, wydłuża się okres, przez który tkanka piersi jest narażona na działanie estrogenu.
• Zaczyna się w późniejszym wieku: Im więcej lat kobieta miesiączkuje, tym dłużej tkanka jej piersi jest narażona na działanie estrogenu.
• Wyższy wiek urodzenia pierwszego dziecka lub brak urodzenia kolejnego dziecka: Ponieważ w czasie ciąży poziom estrogenu jest niższy, tkanka piersi jest wystawiona na działanie większej ilości estrogenu u kobiet, które po raz pierwszy zachodzą w ciążę po 35. roku życia lub nigdy nie zaszły w ciążę.

6. Stosowanie terapii hormonalnej w celu złagodzenia objawów menopauzy

Hormony, takie jak estrogen i progesteron, można wytwarzać w laboratorium w formie tabletek. U kobiet po menopauzie lub po usunięciu jajników można podawać estrogen, progestagen lub oba te leki w celu zastąpienia estrogenu, którego jajniki już nie produkują. Nazywa się to hormonalną terapią zastępczą (HRT) lub terapią hormonalną (HT). Skojarzona HRT/HT to estrogen w połączeniu z progestagenem. Ten rodzaj HRT/HT zwiększa ryzyko raka piersi. Badania pokazują, że zaprzestanie stosowania estrogenu w połączeniu z progestagenem zmniejsza ryzyko raka piersi.

7. Radioterapia piersi lub klatki piersiowej

Radioterapia klatki piersiowej w leczeniu raka zwiększa ryzyko raka piersi, począwszy od 10 lat po leczeniu. Ryzyko raka piersi zależy od dawki promieniowania i wieku, w którym zostało ono podane. Ryzyko jest najwyższe, jeśli radioterapia była stosowana w okresie dojrzewania, kiedy piersi się kształtują.

Radioterapia stosowana w leczeniu raka jednej piersi nie wydaje się zwiększać ryzyka wystąpienia raka drugiej piersi.

U kobiet, które odziedziczyły zmiany w genach BRCA1 i BRCA2, ekspozycja na promieniowanie, np. w wyniku prześwietlenia klatki piersiowej, może dodatkowo zwiększyć ryzyko zachorowania na raka piersi, zwłaszcza u kobiet, którym wykonano prześwietlenie przed 20. rokiem życia.

8. Otyłość

Otyłość zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, które nie stosowały terapii hormonalnej.

9. Picie alkoholu

Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko raka piersi. Ryzyko rośnie wraz ze wzrostem ilości spożywanego alkoholu.

Czynniki chroniące przed rakiem piersi to:

1. Mniejsze narażenie tkanki piersi na estrogen wytwarzany przez organizm

Skrócenie czasu ekspozycji tkanki piersi na estrogen może pomóc w zapobieganiu rakowi piersi. Ekspozycja na estrogen jest zmniejszana w następujący sposób:

• Wczesna ciąża: Poziom estrogenu jest niższy w czasie ciąży. Kobiety, które donoszą ciążę przed 20. rokiem życia, mają niższe ryzyko raka piersi niż kobiety, które nie rodziły lub urodziły pierwsze dziecko po 35. roku życia.
• Karmienie piersią: Poziom estrogenu może utrzymywać się na niższym poziomie podczas karmienia piersią. Kobiety karmiące piersią mają niższe ryzyko zachorowania na raka piersi niż kobiety, które urodziły dzieci, ale nie karmiły piersią.

2. Przyjmowanie terapii hormonalnej wyłącznie estrogenowej po histerektomii, selektywnych modulatorów receptora estrogenowego lub inhibitorów i inaktywatorów aromatazy

Terapia hormonalna wyłącznie estrogenowa po histerektomii

Terapia hormonalna wyłącznie estrogenowa może być stosowana u kobiet po histerektomii. U tych kobiet terapia wyłącznie estrogenowa po menopauzie może zmniejszyć ryzyko raka piersi. U kobiet po menopauzie przyjmujących estrogeny po histerektomii istnieje zwiększone ryzyko udaru mózgu oraz chorób serca i naczyń krwionośnych.

Selektywne modulatory receptora estrogenowego

Tamoksyfen i raloksifen należą do rodziny leków zwanych selektywnymi modulatorami receptora estrogenowego (SERM). SERM działają jak estrogen na niektóre tkanki organizmu, ale blokują jego działanie na inne tkanki.

Leczenie tamoksyfenem zmniejsza ryzyko raka piersi z obecnością receptorów estrogenowych (ER-dodatnich) oraz raka przewodowego in situ u kobiet przed menopauzą i po menopauzie z grupy wysokiego ryzyka. Leczenie raloksifenem zmniejsza również ryzyko raka piersi u kobiet po menopauzie. W przypadku obu leków, zmniejszone ryzyko utrzymuje się przez kilka lat lub dłużej po zakończeniu leczenia. U pacjentek przyjmujących raloksifen odnotowano niższy odsetek złamań kości.

Przyjmowanie tamoksifenu zwiększa ryzyko uderzeń gorąca, raka endometrium, udaru mózgu, zaćmy i zakrzepów krwi (szczególnie w płucach i nogach). Ryzyko wystąpienia tych problemów znacznie wzrasta u kobiet po 50. roku życia w porównaniu z młodszymi kobietami. Kobiety poniżej 50. roku życia, u których występuje wysokie ryzyko raka piersi, mogą odnieść największe korzyści ze stosowania tamoksifenu. Ryzyko wystąpienia tych problemów zmniejsza się po odstawieniu tamoksifenu. Należy porozmawiać z lekarzem o ryzyku i korzyściach związanych ze stosowaniem tego leku.

Przyjmowanie raloksifenu zwiększa ryzyko powstawania zakrzepów krwi w płucach i nogach, ale nie wydaje się zwiększać ryzyka raka endometrium. U kobiet po menopauzie z osteoporozą (zmniejszoną gęstością kości) raloksifen zmniejsza ryzyko raka piersi u kobiet z wysokim lub niskim ryzykiem raka piersi. Nie wiadomo, czy raloksifen miałby takie samo działanie u kobiet bez osteoporozy. Należy porozmawiać z lekarzem o ryzyku i korzyściach związanych ze stosowaniem tego leku.

Inne SERM-y są obecnie badane w badaniach klinicznych.

Inhibitory i inaktywatory aromatazy

Inhibitory aromatazy (anastrozol, letrozol) i inaktywatory (eksemestan) zmniejszają ryzyko nawrotu i wystąpienia nowych nowotworów piersi u kobiet z rakiem piersi w wywiadzie. Inhibitory aromatazy zmniejszają również ryzyko raka piersi u kobiet z następującymi schorzeniami:

• Kobiety po menopauzie, u których wystąpił rak piersi.
• Kobiety bez historii raka piersi, które mają 60 lat i więcej, mają historię raka przewodowego in situ po mastektomii lub mają wysokie ryzyko raka piersi na podstawie modelu narzędzia Gail (narzędzia służącego do szacowania ryzyka raka piersi).

U kobiet ze zwiększonym ryzykiem raka piersi, przyjmowanie inhibitorów aromatazy zmniejsza ilość estrogenu wytwarzanego przez organizm. Przed menopauzą estrogen jest wytwarzany przez jajniki i inne tkanki organizmu kobiety, w tym mózg, tkankę tłuszczową i skórę. Po menopauzie jajniki przestają wytwarzać estrogen, ale inne tkanki nie. Inhibitory aromatazy blokują działanie enzymu zwanego aromatazą, który odpowiada za produkcję estrogenu w organizmie. Inaktywatory aromatazy hamują działanie tego enzymu.

Możliwe szkody wynikające ze stosowania inhibitorów aromatazy to m.in. bóle mięśni i stawów, osteoporoza, uderzenia gorąca oraz uczucie silnego zmęczenia.

3. Mastektomia redukująca ryzyko

Niektóre kobiety z wysokim ryzykiem raka piersi mogą zdecydować się na mastektomię redukującą ryzyko (usunięcie obu piersi, gdy nie ma oznak raka). Ryzyko raka piersi jest u tych kobiet znacznie niższe i większość z nich odczuwa mniejszy niepokój związany z ryzykiem zachorowania na raka piersi. Jednak bardzo ważne jest, aby przed podjęciem decyzji przeprowadzić ocenę ryzyka raka i uzyskać poradę dotyczącą różnych sposobów zapobiegania rakowi piersi.

4. Ablacja jajników

Jajniki produkują większość estrogenu wytwarzanego przez organizm. Leczenie, które zatrzymuje lub zmniejsza ilość estrogenu wytwarzanego przez jajniki, obejmuje chirurgiczne usunięcie jajników, radioterapię lub przyjmowanie niektórych leków. Nazywa się to ablacją jajników.

Kobiety przed menopauzą, u których występuje wysokie ryzyko raka piersi z powodu pewnych zmian w genach BRCA1 i BRCA2, mogą zdecydować się na ooforektomię redukującą ryzyko (usunięcie obu jajników, gdy nie ma oznak raka). Zmniejsza to ilość estrogenu wytwarzanego przez organizm i obniża ryzyko raka piersi. Ooforektomia redukująca ryzyko zmniejsza również ryzyko raka piersi u zdrowych kobiet przed menopauzą oraz u kobiet ze zwiększonym ryzykiem raka piersi z powodu radioterapii klatki piersiowej. Jednak bardzo ważne jest, aby przed podjęciem tej decyzji przeprowadzić ocenę ryzyka raka i skonsultować się z psychologiem. Nagły spadek poziomu estrogenu może spowodować wystąpienie objawów menopauzy. Należą do nich uderzenia gorąca, problemy ze snem, lęk i depresja. Długotrwałe skutki obejmują zmniejszenie popędu płciowego, suchość pochwy i zmniejszenie gęstości kości.

5. Wystarczająca ilość ruchu

Kobiety, które ćwiczą cztery lub więcej godzin tygodniowo, mają niższe ryzyko zachorowania na raka piersi. Wpływ ćwiczeń na ryzyko raka piersi może być największy u kobiet przed menopauzą o prawidłowej lub niskiej masie ciała.

Nie jest jasne, czy poniższe czynniki wpływają na ryzyko zachorowania na raka piersi:

1. Środki antykoncepcyjne hormonalne

Hormonalne środki antykoncepcyjne zawierają estrogen lub estrogen i progestagen. Niektóre badania wykazały, że u kobiet, które obecnie lub niedawno stosowały hormonalne środki antykoncepcyjne, ryzyko raka piersi może być nieznacznie zwiększone. Inne badania nie wykazały zwiększonego ryzyka raka piersi u kobiet stosujących hormonalne środki antykoncepcyjne.

W jednym z badań ryzyko raka piersi nieznacznie wzrastało wraz z dłuższym stosowaniem antykoncepcji hormonalnej przez kobietę. Inne badanie wykazało, że niewielki wzrost ryzyka raka piersi zmniejszał się z czasem, gdy kobiety zaprzestawały stosowania antykoncepcji hormonalnej.

Konieczne są dalsze badania, aby dowiedzieć się, czy hormonalne środki antykoncepcyjne wpływają na ryzyko zachorowania na raka piersi u kobiet.

2. Środowisko

Badania nie udowodniły, że narażenie na działanie niektórych substancji środowiskowych, np. chemikaliów, zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi.

Badania wykazały, że niektóre czynniki mają niewielki lub żaden wpływ na ryzyko zachorowania na raka piersi.

Poniższe czynniki mają niewielki lub żaden wpływ na ryzyko zachorowania na raka piersi:

• Dokonanie aborcji.
• Zmiana diety, np. ograniczenie spożycia tłuszczu lub zwiększenie ilości owoców i warzyw.
• Przyjmowanie witamin, w tym fenretynidu (rodzaj witaminy A).
• Palenie papierosów, zarówno czynne, jak i bierne (wdychanie dymu z papierosów).
• Stosowanie dezodorantu lub antyperspirantu pod pachami.
• Przyjmowanie statyn (leków obniżających poziom cholesterolu).
• Przyjmowanie bisfosfonianów (leków stosowanych w leczeniu osteoporozy i hiperkalcemii) doustnie lub w formie wlewu dożylnego.
• Zmiany rytmu dobowego (zmiany fizyczne, psychiczne i behawioralne, na które największy wpływ ma ciemność i światło w cyklach 24-godzinnych), na które może mieć wpływ praca na nocną zmianę lub ilość światła w sypialni w nocy.

Źródło:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR257994&type=1